http://www.fanimal.pl Bezimienny- "nikt nie ma prawa" ;) ??? http://www.fanimal.pl DLACZEGO Z TEGO FORUM NIE ZOSTAŁY USUNIĘTE WULGARNE CHAMSKIE OBRAŹLIWE WPISY NIEZGODNE Z REGULAMINEM TEGO FORUM? http://www.fanimal.pl Nie spam 1 dzien pracy sama juz nie wiem czy mnie przyjeli jak myslicie ? http://www.kowbojki.pl Opowiem wam bajke.. http://www.fanimal.pl Jakie piwo polecacie dla mojego labradorka? http://www.fanimal.pl Nie spam 1 dzien pracy sama juz nie wiem czy mnie przyjeli jak myslicie ? http://www.kowbojki.pl Opowiem wam bajke.. http://www.kowbojki.pl Jeden z lepszych tematow. http://www.fanimal.pl Jakie piwo polecacie dla mojego labradorka? http://www.fanimal.pl DLACZEGO Z TEGO FORUM NIE ZOSTAŁY USUNIĘTE WULGARNE CHAMSKIE OBRAŹLIWE WPISY NIEZGODNE Z REGULAMINEM TEGO FORUM? http://www.fanimal.pl Jakie piso jest najlepsze dla mojego psa? http://www.kowbojki.pl Spotkaliście gdzieś np podczas wędrówek dzikie zwierzę? http://www.samosia.pl Kto zostanie moim chlopakiem http://www.fanimal.pl Nareszcie Bezimienny SPAMER został odesłany tam GDZIE JEGO MIEJSCE!!! http://www.kowbojki.pl Jak masz na imię. http://www.kowbojki.pl Jakie drinki polecacie ? http://www.kowbojki.pl Jak wam minął dzień? http://www.fanimal.pl Jakie piso jest najlepsze dla mojego psa? http://www.fanimal.pl DLACZEGO Z TEGO FORUM NIE ZOSTAŁY USUNIĘTE WULGARNE CHAMSKIE OBRAŹLIWE WPISY NIEZGODNE Z REGULAMINEM TEGO FORUM? http://www.samosia.pl Rychter http://www.fanimal.pl DLACZEGO Z TEGO FORUM NIE ZOSTAŁY USUNIĘTE WULGARNE CHAMSKIE OBRAŹLIWE WPISY NIEZGODNE Z REGULAMINEM TEGO FORUM? http://www.kowbojki.pl Co milego dzisiaj uslyszeliście ? http://www.fanimal.pl Bezimienny- "nikt nie ma prawa" ;) ??? http://www.fanimal.pl Jakie piwo polecacie dla mojego labradorka? http://www.kowbojki.pl Co milego dzisiaj uslyszeliście ? http://www.kowbojki.pl Jak masz na imię. http://www.fanimal.pl Jakie piso jest najlepsze dla mojego psa? http://www.kowbojki.pl Słowa chłopaka.... http://www.kowbojki.pl Jeden z lepszych tematow. http://www.samosia.pl Trudne sprawy ^^ http://www.kowbojki.pl Co milego dzisiaj uslyszeliście ? http://www.kowbojki.pl Co milego dzisiaj uslyszeliście ? http://www.kowbojki.pl Miły temat :) http://www.kowbojki.pl Jak masz na imię. http://www.samosia.pl Ból po utracie dziewictwa? http://www.samosia.pl Jakie macie zabawki do masturbacji? http://www.fanimal.pl Jakie piso jest najlepsze dla mojego psa? http://www.kowbojki.pl Jaką partię popieracie? http://www.fanimal.pl Nareszcie Bezimienny SPAMER został odesłany tam GDZIE JEGO MIEJSCE!!! http://www.fanimal.pl Nareszcie Bezimienny SPAMER został odesłany tam GDZIE JEGO MIEJSCE!!! http://www.fanimal.pl Jakie piso jest najlepsze dla mojego psa? http://www.kowbojki.pl Spotkaliście gdzieś np podczas wędrówek dzikie zwierzę? http://www.kowbojki.pl Miły temat :) http://www.samosia.pl Psychologia http://www.fanimal.pl Bezimienny- "nikt nie ma prawa" ;) ??? http://www.fanimal.pl Nareszcie Bezimienny SPAMER został odesłany tam GDZIE JEGO MIEJSCE!!! http://www.samosia.pl Kto jeszcze nie spi i nie bedzie spal? http://www.fanimal.pl Nie spam 1 dzien pracy sama juz nie wiem czy mnie przyjeli jak myslicie ? http://www.fanimal.pl Bezimienny- "nikt nie ma prawa" ;) ??? http://www.kowbojki.pl Jak wam minął dzień? http://www.fanimal.pl Nie spam 1 dzien pracy sama juz nie wiem czy mnie przyjeli jak myslicie ? http://www.fanimal.pl Jakie piwo polecacie dla mojego labradorka? http://www.kowbojki.pl Jak masz na imię. http://www.fanimal.pl Nareszcie Bezimienny SPAMER został odesłany tam GDZIE JEGO MIEJSCE!!! http://www.samosia.pl Upośledzeni samosiowcy http://www.kowbojki.pl Jak masz na imię. http://www.kowbojki.pl Jak wam minął dzień? http://www.kowbojki.pl Jakie drinki polecacie ? http://www.samosia.pl Devserwer http://www.fanimal.pl Jakie piwo polecacie dla mojego labradorka? http://www.fanimal.pl Bezimienny- "nikt nie ma prawa" ;) ??? http://www.fanimal.pl Nie spam 1 dzien pracy sama juz nie wiem czy mnie przyjeli jak myslicie ? http://www.fanimal.pl DLACZEGO Z TEGO FORUM NIE ZOSTAŁY USUNIĘTE WULGARNE CHAMSKIE OBRAŹLIWE WPISY NIEZGODNE Z REGULAMINEM TEGO FORUM? http://www.kowbojki.pl Jaką partię popieracie? http://www.kowbojki.pl Słowa chłopaka.... http://www.samosia.pl Witam, widzę, że tu bur)del dalej straszny jest.
melka119
melka119
17.11.11, 18:44 | Liceum/Technikum / Geografia (wypracowanie)
Zgłoś

SUROWCE MINERALNE WYSTEPUJACE NA ZIEMI I ICH ZASTOSOWANIE

Surowiec mineralny - wydobyta ze złoża kopalina użyteczna, mająca zastosowanie w gospodarce, produkt przemysłu wydobywczego. Jest składnikiem środowisk przyrodniczych: skorupy ziemskiej, hydrosfery, biosfery i atmosfery.
Głównym źródłem pozyskiwania surowców mineralnych jest litosfera, a przede wszystkim skorupa ziemska, zbudowana z minerałów, które tworzą skały. 99% masy skorupy ziemskiej stanowi 9 pierwiastków: tlen, krzem, glin, żelazo, wapń, sód, potas, magnez i tytan. Tylko1% tworzą pozostałe pierwiastki, z których największe znaczenie gospodarcze mają: miedź, cyna, cynk, ołów, nikiel, żelazo, metale szlachetne i uszlachetniające.
Naturalne nagromadzenie w skorupie ziemskiej, przydatnej dla człowieka substancji mineralnej, nadającej się do masowej eksploatacji nazwano złożem mineralnym.

Do czynników decydujących o powstawaniu złóż należą:
-klimat- dobowe i roczne wahania temperatury i ciśnienia powietrza oraz opady atmosferyczne
-oddziaływanie na powierzchnię Ziemi atmosferycznego tlenu i dwutlenku węgla
-działalność wód, ich ruch, skład chemiczny i transport materiału skalnego.

Występowanie złóż osadowych jest związane z:
-klimatem suchym, w którym parowanie jest większe od opadów. W tym klimacie powstały np. bogate złoża soli kamiennej i potasowej, gipsu i anhydrytu.
-klimatem wilgotnym, w którym opady atmosferyczne znacznie przewyższają parowanie. W klimacie wilgotnym umiarkowanym powstały np. złoża węgli, rud żelaza, fosforytów i manganu. W klimacie wilgotnym gorącym powstały złoża laterytów, boksytów, wapieni i dolomitów.

Drugim źródłem czerpania surowców mineralnych jest hydrosfera: woda i jej składniki chemiczne. Najwięcej wody gromadzą zbiorniki mórz i oceanów- 97,2%. Wody lodowców i lądolodów stanowią 2,15%, a wody pitne, w tym mineralne stanowią 0,65% hydrosfery. Ilość wody słodkiej byłaby już dawno zużyta, gdyby nie istniał cykl hydrologiczny, spowodowany energią słoneczną.
W wodzie morskiej gromadzi się najwięcej zwietrzałego materiału skalnego., pochodzącego z lądów i wyrzucanego przez czynne wulkany podmorskie. Woda morska, rozpuszczając materiał mineralny, staje się roztworem chemicznym, złożonym ze wszystkich pierwiastków występujących w przyrodzie. W największej ilości występują w wodzie takie pierwiastki jak: wodór, tlen, chlor, sód, siarka, magnez, wapń, potas, węgiel i brom. Pozostałe pierwiastki występują w ilościach śladowych.

Trzecie źródło surowców stanowi atmosfera. Prawie całkowitą objętość atmosfery wypełniają tylko 3 gazy: azot, tlen i argon. W największym ilościach występuje azot, bardzo ważny dla wegetacji roślin. Wymienione gazy są pobierane z atmosfery również dla celów gospodarczych. Pobierane po pewnym czasie gazy powracają do niej po pewnym czasie, dlatego uważa się je za niewyczerpalne.
Polska jest krajem zasobnym w surowce mineralne. Lokuje się w ścisłej czołówce państw o największych na świecie zasobach m.in. węgla kamiennego i brunatnego, rud miedzi, cynku i ołowiu, a także siarki, soli kamiennej i surowców budowlanych. Jeszcze w starożytności kraj słynął z wydobycia bursztynu. Przez polskie ziemie wiódł Szlak Bursztynowy znad Adriatyku nad Bałtyk. Także i dziś Polska jest liczącym się producentem bursztynu. Zasoby tego minerału szacowane są na 12 tys. ton. Najdawniejsze ślady górnictwa na ziemiach polskich pochodzą sprzed 3500 lat p.n.e. W średniowieczu wielkie znaczenie miało wydobywanie soli kamiennej w żupach krakowskich - w Bochni i Wieliczce. Od połowy XVIII w. pierwszorzędnego znaczenia nabrało górnictwo węgla kamiennego. Zasoby bilansowe węgla kamiennego szacowane są w Polsce na 45,4 mld ton. Polska jest ponadto 6. na świecie producentem węgla brunatnego.
Choć to właśnie w Polsce uruchomiono pierwszą na świecie kopalnię ropy naftowej, krajowe zasoby ropy i gazu nie pokrywają krajowego zapotrzebowania i obydwa te surowce są dodatkowo importowane. Coraz popularniejsze staje się też produkowanie energii ze źródeł odnawialnych.

Surowce mineralne możemy podzielić na:

-SUROWCE ENERGETYCZNE:
*węgiel kamienny
*węgiel brunatny
*torfy
*bituminy (ropa naftowa, gaz ziemny, ozokeryt, czyli wosk ziemny, łupki bitumiczne)
*uran

-SUROWCE METALICZNE:
*rudy żelaza (limonit, syderyt, hematyt, magnetyt)
*metale uszlachetniające stal (nikiel, tytan, wolfram, wanad, molibden, kobalt, cyrkon, rutyl)
*rudy metali nieżelaznych (miedzi, cynku, ołowiu, cyny, arsenu, antymonu, bizmutu, kadmu i rtęci)
*rudy metali szlachetnych (srebra, złota, platyny)
*rudy metali lekkich (glinu, magnezu)

-SUROWCE NIEMETALICZNE:
*surowce chemiczne (sole, siarka rodzima, piryt, fosforyty, baryt, fluoryt)
*surowce skalne (granit, bazalt, porfir, marmur, piaskowiec)
*surowce ilaste (kaolin, gliny, asfalt, margle, gipsy)
*surowce wulkaniczne (tuf, pumeks)
*kamienie szlachetne i ozdobne (diamenty, szafiry, rubiny, szmaragdy, opale, granaty, turkusy, nefryty, topazy, ametysty i inne)


SUROWCE ENERGETYCZNE
WĘGIEL KAMIENNY Węgiel kopalny jest paliwem kopalnym, zalegającym pod ziemią na różnych głębokościach. Ma ona zróżnicowaną strukturę i wartość kaloryczną od czego zależą koszty jego wydobycia i opłacalność eksploatacji Węgiel jest skałą osadową z różnych organicznych związków roślinnych. Węgiel kamienny wydobywany jest już od ponad półtora wieku. 60 % wydobywane węgla spala się w elektrowniach, 25% przetwarza w koksowniach, 15 % w postaci bezpośredniej zużywa przemysł i ludność. Szacowane zasoby węgla kamiennego są znacznie wyższe niż ropy naftowej, w 1995 r. były szacowane na 1091 mld. to największe złoża węgla znajdują się w Europie oraz Azji Południowo -Wschodniej. Największe złoża tego surowca znajdują się w Rosji (186 mln t; Zagłębie Uralskie, Peczorskie, Kuźnieckie) USA, Chinach, Australii, Ukrainie (83 mln t, Zagłębie Tunguskie) Niemczech (57 mln t, Zagłębie Ruhry)Wielkiej Brytanii (47 mln t) i w Polsce (104 mln t, gł. Śląsk) Węgiel kamienny jest ważnym artykułem handlu międzynarodowego. Od kilku lat czołową pozycję wśród eksporterów tego paliwa zajmuje Australia, Stany Zjednoczone. Importerami są przede wszystkim kraje wschodniej Azji i Europy Zachodniej. Do dużych producentów węgla kamiennego należy także Polska, ale nasz udział w światowej produkcji w ostatnich latach maleje. W 1997 r. eksportowaliśmy ok. 27 mln t. Węgiel kamienny jest stosowany w przemyśle energetycznym do wytworzenia energii cieplnej, można z niego uzyskać także koks.

WĘGIEL BRUNATNY Odgrywa znacznie mniejszą rolę w energetyce niż kamienny. Jest on surowcem energetycznym, który nie jest produktem międzynarodowej wymiany ( obroty nie sięgają 1% wydobycia). Przyczyna tego jest mała kaloryczność oraz nieopłacalność transportu na większe odległości. Wykorzystywany jest głównie w elektrowniach zlokalizowanych pobliżu miejsc wydobycia. Jest także przetwarzany na brykiety oraz jako dodatek do nawozów Mimo malej stosunkowo kaloryczności jest wartościowym paliwem dla elektrowni, ponieważ koszty jego wydobycia nie są duże, lecz eksploatacja odbywająca się w kopalniach odkrywkowych bardzo niszczy środowisko przyrodnicze. Roczne wydobycie tego węgla w 1996 r. wyniosło 1mld ton, głównie w Europie. Największym wydobyciem węgla brunatnego do niedawna mogły poszczycić się Niemcy, w 1997 roku wydobycie wynosiło 177 mln ton. Jednak ostatnio znacznie zmalało, w 2001 r. wynosiło już tylko 18 mln ton. Na pierwsze miejsce pod względem wydobycia wysunęła się Rosja (83 mln ton), duże wydobycie ma także Grecja (63 mln t) i Węgry 17 mln ton. Poza Europą duże wydobycie mają także Stany Zjednoczone, Australia i Kanada.

ROPA NAFTOWA Czyli olej skalny, jest najważniejszym surowcem węglowodorowym do otrzymywania cennych produktów przemysłowych, np. benzyny, nafty, olejów smarowych, parafiny. Jest surowcem kopalnym, złożonym z różnych frakcji chemicznych, występującym w postaci węglowodorów skumulowanych w porowatych skałach osadowych. Jej złoża znajdują się na wszystkich kontynentach, w warstwach geologicznych o różnym wieku, najczęściej w utworach kredy i trzeciorzędu. Aby wyodrębnić z ropy jej poszczególne składniki (np. benzynę) stosuje się destylację frakcyjną. Ropę rozdziela się na frakcje dzięki różnicy w temperaturach wrzenia poszczególnych jej składników. Znaczenie ropy naftowej nieustannie wzrasta mniej więcej od 1965 roku. Jej wydobycie na początku obecnego stulecia wynosiło 20 mln ton, z czego 10 mln ton przypadło na Rosję (rejon Baku), 8 mln ton na Stany Zjednoczone, a reszta na 7 innych państw. W 1997 r. wydobycie ropy naftowej sięgało 3,3 mld ton. Znaczenie ropy naftowej jest ogromne gdyż jest ona źródłem energii pierwotnej. Jest surowcem potrzebnym do otrzymywania cennych produktów przemysłowych, np. benzyny, nafty, olejów smarowych, parafiny. Zależność poszczególnych krajów od ropy naftowej jest bardzo różna, w niektórych krajach niemal 100%. Rozmieszczenie ropy jest nierównomierne, największe złoża znajdują się w krajach Bliskiego Wschodu - 65 % całych zasobów światowych (Arabia Saudyjska, Irak, Iran, Kuwejt i Zjednoczone Emiraty Arabskie). Ponad 12 % światowych zasobów znajduje się na terenie Ameryki Północnej i Południowej( głównie teren Morza Karaibskiego i Zatoki Meksykańskiej). Około % % zasobów światowych przypada na Rosję. W Europie, nie licząc Rosji największymi złożami ropy dysponuje Norwegia (ok. 1,5 mld ton), kolejno Wielka Brytania i Rumunia. Pierwsza polska kopalnia ropy powstała w 1854 r. z inicjatywy Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce koło Krosna, a pierwszy szyb naftowy o współczesnej konstrukcji wywiercono w 1859 r. w USA. Pierwszy polski zakład destylacji ropy naftowej powstał w 1856 r. w Ulaszowicach koło Jasła (dzisiaj w granicach miasta). Jedna z najstarszych rafinerii na świecie z 1884 znajduje się w Gorlicach. Ropa jest najważniejszym surowcem energetycznym w handlu międzynarodowym. Najważniejszymi eksporterami jej eksporterami są kraje położone nad Zatoką Perską. Główne rynki zbytu stanowią Stany Zjednoczone, Europa Zachodnia i Japonia. Cena ropy na rynkach światowych wpływa na międzynarodowy rozwój gospodarczy, na poziom cen wielu towarów. Bardzo często nagłe wzrosty cen ropy powodują poważne kryzysy na rynkach światowych i problemy ekonomiczne wielu krajów. Każdy konflikt polityczny odbija się na cenach baryłek ropy.

GAZ ZIEMNY Jest najbardziej ekologicznym paliwem, stosunkowo czystym, wygodnym w przesyłaniu i energetycznie efektywniejszym od węgla. Jest paliwem kopalnym występującym w skałach osadowych porowatych piaskach, piaskowcach, wapieniach i dolomitach. Pozyskuje się go w postaci gazowej techniki otworowego wydobycia. Gaz ziemny rzadko tworzy samodzielne złoża, występuje zazwyczaj z ropą naftową i węglem kamiennym. Historia polskiego gazownictwa rozpoczęła się w 1856 roku, kiedy w Krakowie i Warszawie powstały pierwsze gazownie. Od 1878 roku coraz częściej stosowano kuchenki gazowe w gospodarstwach domowych, kilkanaście lat potem wprowadzono inkasujące liczniki. Gaz ziemny należy do surowców odgrywających coraz większą rolę w gospodarce światowej. W latach 80 tych XIX wieku zużycie gazu ziemnego na świecie wynosiło 1, 74 bln m³, w 1994 roku wzrosło do 2,2 bln m³. Na początku XX wieku jedynym dużym producentem gazu ziemnego na świcie były Stany Zjednoczone, które wydobywały 95 % światowego wydobycia. Z czasem liczba państw wydobywających gaz ziemny się zwiększała. Zasoby gazu szacowane są obecnie na ok. 141 tys. km³, dodatkowo co jakiś czas odkrywane są nowe złoża. Największe zasoby tego surowca znajdują się na terenie dawnego ZSSR (39%), w tym głównie na terenie Rosji. Drugim zasobnym w gaz regionem jest Bliski Wschód (ok. 30%), następnie Azja i Australia (9,3%), Afryka (6,7%), Ameryka Łacińska 5,1%, Ameryka Północna 4,9 %, 2,3 % kraje Unii Europejskiej, 05 % Europa Środkowo-Wschodnia. Od połowy lat 80 tych XX wieku, największym producentem gazu ziemnego jest Rosja, największe znaczenie gospodarcze mają złoża Syberii Zachodniej (Obwód Tiumeński i Półwysep Jamał). Wydobywa się go także w rejonie Timańsko- Peczorskim, na Północnym Kaukazie, Sachalinie i w rejonie Jakucji. W Polsce gaz ziemny występuje głównie na Podkarpaciu, koło Ostrowa Wielkopolskiego i na Pomorzu Zachodnim.

URAN Wykorzystywany jest w przemyśle atomowym. Używany jest również w przemyśle zbrojeniowym.
Zasobność światowych złóż uranu ocenia się na 1 mln t. Największe złoża znajdują się w: USA, Kanadzie, RPA, Australii.
Uran jako paliwo jądrowe nie ma substytutów. Jednak uzyskać go można nie tylko z rud tego pierwiastka. Można go również uzyskać z rozpadu promieniotwórczego toru i ołowiu, ale i wtedy służy tylko jako paliwo uzupełniające.

SUROWCE METALICZNE

ŻELAZO Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,41% w postaci następujących minerałów: czerwonego hematytu (Fe2O3), czarnego magnetytu (Fe3O4), syderytu (FeCO3), limonit, getyt, piryt i arsenopiryt.W związkach chemicznych żelazo jest pierwiastkiem dwu- i trójwartościowym. Wykazuje charakter zasadowy. Jest najpospolitszym metalem ciężkim. Choć stanowi aż 5 proc. zawartości skorupy ziemskiej, żelazo w stanie wolnym występuje zaledwie w dwóch miejscach na Ziemi - na wyspie Dysko koło Grenlandii i w stanie Missouri w USA. (Bardzo często czyste żelazo można za to znaleźć w spadających na Ziemię meteorytach). Z kolei największe złoża rud żelaza (głównie w związkach z tlenem) występują na Ukrainie, Uralu, Syberii, w Skandynawii i w rejonie Wielkich Jezior w USA. Jakość rud żelaza jest bardzo zróżnicowana, mogą zawierać od 30 do 70 % metalu. Wzrost znaczenia górnictwa rud żelaza nastąpił od połowy lat 70 tych XX wieku. W latach 1959- 1960 wydobycie rud uległo podwojeniu, a w latach 1960-75 wzrosło dwukrotnie. Zastój nastąpił na początku lat 80 tych i 90 tych XX wieku. Udokumentowane zasoby rud żelaza przekraczają 250 mld ton. Niemal 57% światowego wydobycia przypada na Chiny. Największe okręgi wydobycia znajdują się w Anshan, w północnej części prowincji Hebei i w Mongolii Wewnętrznej. Drugim co do wielkości wydobycia krajem jest Brazylia. Główne okręgi wydobycia w Brazylii znajdują się w południowej części stanu Minas Gerais, oraz w stanie Para. Brazylia większość swoich rud przeznacza na eksport. Trzecim krajem który należy do światowych producentów rud żelaza jest Australia (rejon Pilbara). Większość wydobywanych na świecie rud eksportuje się głównie do Japonii i Korei Południowej. Żelazo z powodu małej wytrzymałości mechanicznej i małej odporności na korozję ma ograniczone zastosowanie - żelazo armco, odznaczające się dużą przenikalnością magnet., stosuje się m.in. jako tani materiał magnetycznie miękki w urządzeniach radiotechnicznych. (rdzenie transformatorów, nabiegunniki maszyn elektr.) oraz na uszczelki, na tygle do topienia cynku, jako wsad przy wytapianiu stali o małej zawartości węgla. Żelazo jest stosowane głównie w postaci stopów z węglem (stal, staliwo , żeliwo) i innymi składnikami, stanowiących podstawowy materiał konstrukcyjny, oraz w postaci żelazostopów.



MIEDŹ, Miedź jest stosowana m.in. do wyrobu przewodów elektr. (obecnie często zastępowana przez aluminium), obwodów drukowanych i części maszyn elektr., do budowy aparatury dla przemysłu chemicznego i spożywczego (np. chłodnice, aparaty destylacyjne, kolumny rektyfikacyjne, kotły parowe) oraz w technologii materiałów mikro- i optoelektron. (wykorzystywanych m.in. w bateriach słonecznych, przekaźnikach elektroakust.), a także (zwłaszcza dawniej) do krycia dachów budowli monumentalnych. Szerokie zastosowanie mają również stopy miedzi. Związki miedzi są używane m.in. do produkcji farb, do barwienia szkła i porcelany, do wytwarzania powłok ochronnych (miedziowanie), mikronawozów, oraz jako katalizatory, a także w lecznictwie. Miedź jest jednym z najstarszych metali poznanych przez człowieka.

CYNK. Cynk jest stosowany gł. do wytwarzania stopów oraz do cynkowania; blacha cynkowa jest używana do wyrobu rynien, zbiorników itp. Cynk jest także stosowany m.in. do wyrobu elektrod, klisz druk.; związki cynku (selenek, tlenek i siarczek cynku) są stosowane m.in. w przemyśle optoelektronicznym. Cynk znano w Chinach i Indiach już w czasach starożytnych.

OŁÓW, Ołów jest stosowany m.in. do wyrobu aparatury chemicznej., płyt akumulatorowych, powłok kabli, amunicji oraz osłon przed promieniowaniem jonizującym; duże znaczenie mają stopy ołowiu. Ołów metaliczny był znany już w starożytności (wytapiany z rud ok. 3500 lat p.n.e. w Egipcie); Rzymianie stosowali go do wyrobu rur wodociągowych, które przetrwały do czasów obecnych.

CHROM Chrom w postaci stopu z żelazem (żelazochrom) stanowi dodatek do stali, zwiększający jej wytrzymałość; chrom jest składnikiem stopów oporowych i narzędziowych, spieków, tzw. cermetali, oraz bardzo twardych szkieł metalicznych, jest stosowany do powlekania przedmiotów metalowych (chromowanie), do wytwarzania połączeń elektronowych w układach scalonych; ważny dla życia mikroelement; związki chromu są barwne (stąd nazwa pierwiastka). Stosuje się je m.in. w przemyśle farb (pigmenty), w katalizie. Chrom odkrył w 1797r. N.L. Vauquelin.

NIKIEL Jest używany głównie na powłoki ochronne (niklowanie), jako składnik stali specjalnych (nierdzewnych, kwasoodpornych, żarowytrzymałych, magnetycznych) i stopów miedzi (miedzionikle); również w postaci stopów m.in. do wyrobu aparatury chemicznej, narzędzi chirurgicznych, monet; w stanie rozdrobnionym - jako katalizator (gł. w reakcjach uwodorniania związków organiczny); Jest też składnikiem wielu szkieł metalicznych, jego związki są stosowane do barwienia szkła i emalii. Nikiel odkrył w 1751r. A.F. Cronstedt.


MANGAN Mangan jest składnikiem stopowym stali, staliw i żeliw zwiększającym ich odporność na ścieranie oraz stopów: miedzi (brązy i mosiądze), miedzi z niklem (manganin), aluminium, magnezu; w postaci żelazomanganu stosowany jako odtleniacz w hutnictwie żelaza, a w postaci miedzi manganowej jako odtleniacz stopów miedzi. Mangan jest składnikiem niektórych szkieł metalicznych. Niektóre związki manganu znalazły zastosowanie w farbiarstwie, lecznictwie oraz w technologii materiałów mikroelektronicznych. Mangan odkrył w 1774r. K.W. Scheele, a w postaci czystej otrzymał go w 1774r. J.G._Gahn.

MOLIBDEN Molibden jest stosowany jako składnik stopowy wielu stali konstrukcyjnych, narzędziowych i specjalnych, a także żarowytrzymałych stopów niklu, kobaltu, niobu, niektórych stopów magnetycznych. Molibden technicznie czysty jest wykorzystywany m.in. na elementy reaktorów jądrowych oraz w elektronice (lampy i przyrządy próżniowe), elementy grzejne pieców przemysłowych, części żarówek; coraz większe znaczenie mają również jego stopy. Związki molibdenu są używane m.in. do wyrobu farb, nawozów mineralnych (mikronawozów), w analizie chemicznej (kompleksy), jako wysokotemperaturowe smary (siarczek MoS2) i katalizatory (tlenki i molibdeniany) oraz do produkcji ostrzy narzędzi skrawających (węgliki molibdenu). Molibden odkrył w 1778r. K.W. Scheele, wyodrębnił zaś w 1782r. P.J. Hjelm.


SUROWCE NIEMETALICZNE

SIARKA, Największe znaczenie gospodarcze mają złoża siarki rodzimej (w Polsce jedne z największych na świecie - Tarnobrzeski Okręg Siarkowy), z których siarkę wydobywa się metodą odkrywkową lub metodą podziemnego wytapiania. Siarkę otrzymuje się też m.in. z gazu ziemnego zawierającego siarkowodór, z pirytów, z gazów hutniczych podczas przerobu siarczków, z gipsu i anhydrytu, z gazów powstających podczas spalania węgla. Siarkę stosuje się głównie do produkcji kwasu siarkowego, a także m.in. barwników, dwusiarczku węgla, w metalurgii, w przemyśle zapałczanym, w produkcji jedwabiu sztucznego, w petrochemii (rafinacja ropy naft.), do wulkanizacji kauczuku w lecznictwie.

SOLE Wiele soli stanowi kopaliny, czyli surowce wydobywane z ziemi metodami górniczymi. Przede wszystkim jest to chlorek sodu - sól kamienna - wydobywany w Polsce w okolicy Wieliczki, Bochni oraz Inowrocławia. Sole znalazły liczne zastosowania, przede wszystkim jako nawozy sztuczne, a ponadto w budownictwie , komunikacji w przemyśle spożywczym i wiele innych.
Występują w osadach różnego wieku geologicznego, najbardziej rozpowszechnione w utworach młodszego permu (cechsztyn) i miocenu, głównie w Rosji (Solikamsk), na Ukrainie (m.in. Kałusz), w Niemczech (Stassfurt) i w Polsce (Kłodawa, Inowrocław, Zatoka Pucka). Stosowane do wyrobu nawozów sztucznych.

FOSFORYTY Główne złoża to: USA (Tampa na Florydzie), Ukraina, Maroko, Tunezja, Mauretania. W Polsce występują głównie w utworach wieku kredowego na pn.-wsch. obrzeżeniu G. Świętokrzyskich. Cenny surowiec do produkcji nawozów fosforowych (superfosfatu i in.) oraz fosforu. Zmielone fosforyty (gł. niskoprocentowe) stanowią nawóz miner.(mączka_fosforytowa).

APATYTY. W drobnych ilościach występują niemal we wszystkich skałach magmowych (niekiedy jednak stają się ich gł. składnikiem), stanowią podstawowe źródło fosforu w przyrodzie; znajdują się też w skałach metamorficznych i utworach hydrotermalnych. Główne złoża: Rosja (Płw. Kolski, otoczenie jeziora Bajkał), pn. Afryka (Maroko, Algieria, Tunezja, Egipt), USA (Floryda). Używane do wyrobu nawozów sztucznych oraz do otrzymywania fosforu.

METALE STALIWNE

CHROM Jest stosowany jako zewnętrzna warstwa pokrywająca elementy stalowe, poprawiająca ich wygląd oraz chroniąca przed korozją. Występuje w skorupie ziemskiej głównie w postaci minerałów chromitu i krokoitu. Ponad 45 % światowego wydobycia rud chromu przypada na PRA, a około 15 % na Kazachstan. Dużą produkcję maja także Indie, Turcja, Zimbabwe i Finlandia. Śladowe ilości chromu odzyskiwane są ze złomu. Chrom jest składnikiem stopów oporowych i narzędziowych, spieków, tzw. cermetali, oraz bardzo twardych szkieł metalicznych. Jest stosowany do powlekania przedmiotów metalicznych (chromowanie), do wytwarzania połączeń elektronowych w układach scalonych. Ważny dla życia mikroelement; związki chromu są barwne (stąd nazwa pierwiastka), stosuje się je m.in. w przemyśle farb (pigmenty), w katalizie. Chrom odkrył w 1797r. N.L. Vauquelin.

TYTAN Występuje w skorupie ziemskiej w postaci minerałów: ilmenitu, rutylu i tytanitu. Najważniejszym związkiem tytanu jest niewątpliwie tlenek tytanu TiO2 stosowany powszechnie jako dodatek wybielający do past, proszków i farb. Stopy tytanu są bardzo lekkie i wytrzymałe mechanicznie - zwłaszcza na rozciąganie i są wykorzystywane w przemyśle lotniczym, kosmicznym, a także do budowy rowerów i innych przyrządów sportowych. Stopy tytanu mają lepsze własności mechaniczne od stopów glinu, ale są od nich znacznie droższe. Zasoby światowe wynoszą około 120 mln ton rutylu i 560 mln t ilmenitu. Największe złoża rutylu znajdują się w: Brazylii, Australii, Indiach, USA. Ilmenitu zaś w: Kanadzie, Norwegii, Indiach, Australii, USA i RPA.

NIKIEL Występuje w skorupie ziemskiej w postaci minerałów garnieryt i pentlandyt. Nikiel metaliczny jest srebrzystobiałym, połyskującym metalem, trudno korodującym i odpornym na ścieranie. Nikiel otrzymuje się głównie z rud siarczkowych, przerabianych na tzw. kamień niklowy Stosuje się go do tworzenia połyskujących powłok galwanicznych na powierzchni elementów stalowych. Stopu niklu i miedzi są stosowane do wyrobu monet, sztućców itp. Nikiel jest też dodawany do stali do stopów o podwyższonej odporności na korozję. Światowe zasoby rud niklu wynoszą ok. 80 mln t. Występuje głównie w postaci minerałów: nikielinu NiAs, millerytu NiAs i pentlandytu (Ni, Fe)9S8. Złoża niklu występują w Kanadzie, Australii, na Kubie, w Chinach i Rosji. Ogromne zasoby perspektywiczne przedstawiają konkrecje manganowe na dnie oceanów, zwłaszcza Pacyfiku. Planowana jest ich eksploatacja.

KRZEM Zawartość krzemu w zewnętrznych strefach Ziemi wynosi 26,95%. Jest drugim po tlenie najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem. Najważniejsze związki krzemu to tlenek krzemu - krzemionka, będący podstawowym składnikiem piasku i szkła, kwasy krzemowe H2nSimO2m+n, ich sole - krzemiany, które są składnikami szkła wodnego oraz chlorosilany i akloksysilany podstawowe substraty do produkcji polisiloksanów i żeli krzemionkowych. Krzem metaliczny (monokryształy krzemu) jest też wykorzystywany powszechnie w przemyśle elektronicznym Największymi producentami krzemu są: Rosja, USA, Norwegia, Japonia, Francja, RPA i Kanada.

METALE NIEŻELAZNE
Wydobycie rud metali nieżelaznych należy do dziedzin górnictwa cechujących się mała dynamiką wzrostu.
MIEDŹ W wydobyciu miedzi najważniejszą rolę odgrywają Ameryka Północna i Południowa. Najwyżej ceniona jest miedź elektrolityczna ze względu na wysoki stopień czystości. Proces elektrolizy wymaga stosowania dużej ilości energii elektrycznej, którą nie dysponują wszystkie kraje. Dlatego w celu wzbogacenia rud miedzi eksportuje się je do krajów wysoko uprzemysłowionych. Do głównych producentów miedzi należą kraje wysoko uprzemysłowione oraz dysponujące złożami rud tego metalu.. W światowym wydobyciu rud miedzi w przeliczeniu na czysty składnik, wynoszącym w 2003 r. łącznie 13 600 tys. ton, przodowały: (4 900 tys. ton), USA (1 140), Indonezja (1 000 tys. ton), Australia (860 tys. ton), Peru (840 tys. ton), Kanada (614 tys. ton), Rosja (500 tys. ton), Polska (460 tys. ton) i Zambia (430 tys. ton). Główne zastosowanie metaliczna miedź znajduje dziś nie do produkcji mieczy czy ozdób, lecz, dzięki swym świetnym parametrom przewodnictwa elektrycznego, przy produkcji przewodów i w elektronice (np. z miedzi robi się ścieżki przewodzące pokrywające płytki obwodów drukowanych - na których montuje się wszystkie urządzenia elektroniczne).

CYNK Występuje w skorupie ziemskiej w postaci minerałów - głównie są to blenda cynkowa i smitsonit. Występuje w przyrodzie w niewielkich ilościach. Najbardziej znanym związkiem cynku jest jego tlenek ZnO (biel cynkowa), który jest stosowany jako dodatek do farb i lakierów, oraz jako wypełniacz i stabilizator gumy i tworzyw sztucznych. Najważniejszymi gospodarczo rudami są sfaleryt (siarczek cynku ZnS) oraz smitsonit (ZnCO3, galman węglanowy. Światowe zasoby złóż cynku oceniane są na ponad 150 mln t. ). Światowa produkcja cynku pierwotnego w 1996 roku wyniosła 7300 tys. ton. Największy w tym udział mają Kanada (prawie 17 %), Chiny (16 %), Australia (14 %), Peru (10%), Stany Zjednoczone (niespełna 9%). Cynk jest stosowany głównie do stopów (najczęściej z aluminium, miedzią, manganem i tytanem) oraz do cynkowania.
OŁÓW Metal ten ma zastosowanie w przemyśle m.in. do wyrobu aparatury chemicznej, płyt akumulatorowych, powłok kabli. Światowe zasoby złóż ołowiu szacuje się na 126 mln t. czołowe pozycje na liście światowych producentów zajmują: Chiny, Australia, Stany Zjednoczone, Kanada, i Peru.
CYNA Produkcja cyny jest niewielka w porównaniu z innymi metalami. W 1997 roku wynosiła 214 tys. ton. Dużym wydobyciem odznaczają się Chiny(30%) i Indonezja (25%). Przez wiele lat pierwsze miejsce zajmowała Malezja, obecnie wydobycie tam bardzo zmalało.

METALE KRUCHE
RTĘĆ Rtęć jest jedynym metalem występującym w warunkach normalnych w stanie ciekłym. Niezwykłe właściwości rtęci pozwalają na jej zastosowanie w termometrach, barometrach, manometrach, pompach próżniowych, itp. Duże ilości rtęci wykorzystywane są do wydobywania złota i srebra, oraz do elektrolizy litowców oraz do produkcji materiałów wybuchowych.
Światowe zasoby rtęci szacuje się na około 200 tys. t. Największe zasoby rtęci w złożach posiada: Hiszpania, Rosja, Chiny, Włochy, Meksyk, Kanada i USA.

METALE LEKKIE
ALUMINIUM W technice aluminium nazywane jest glinem. Glin jest piątym, najpowszechniej występującym pierwiastkiem na powierzchni Ziemi. W przyrodzie nie występuje w stanie wolnym, lecz wchodzi w skład glinokrzemianów, gliny, łyszczyków. Od niego wywodzi się dawna nazwa pierwszej warstwy globu - SiAl. Ze względu na swoje właściwości, takie jak mała gęstość i odporność na korozję, stopy glinu z miedzią i molibdenem zwane duraluminium znalazły wiele zastosowań i są używane do wyrobu szerokiej grupy produktów - od puszek do części statków kosmicznych. Sproszkowany glin używany jest także w hutnictwie do otrzymywania metali z ich tlenków w procesie aluminotermii. Użyta w tym procesie mieszanina glinu oraz tlenków metali jest znana pod nazwą termit. Światowe zasoby złóż glinu technicznego wynoszą około 20 mld t, kraje, które posiadają najwięcej tego pierwiastka to: Australia, Gwinea, Kamerun i Brazylia.

METALE SZLACHETNE
ZŁOTO Występuje ono w przyrodzie w stanie rodzimym. Najczęściej występuje z kwarcem, pirytem. Jest minerałem rzadkim. Obecnie światowe zasoby wynoszą ok. 38400 t, a największe złoża znajdują się na terenach: RPA, Rosji i USA.
Wydobycie złota ze względu na bardzo mała jego zawartość w złożach, dużą głębokość zalegania, wymaga bardzo dużych nakładów pracy. W RPA , gdzie jest najwyższe na świecie wydobycie 64% zatrudnionych w górnictwie pracuje w kopalniach złota..
Miejsca występowania:
RPA - okolice Johannesburga (zasoby oceniane na około 70 tys. t.), Rosja - Ałdan, Kołyma, Ural, Australia - Kalgoorie, Chiny , USA, Kanada.
W Polsce -Dolny Śląsk (dorzecze rzeki Izery, Kwisy, Bobru), okolicach Złotoryi, Bolesławca.
Produkcja złota ze względu na duże koszty wydobycia i niezbyt dużą cenę na rynku światowym była mało opłacalna. W ostatnich latach popyt i cena złota wzrosły i nastąpił 50 procentowy wzrost wydobycia tego surowca. Przez wiele lat wydobycie tego metalu było zdominowane przez RPA ( w 1970 r. - 68%). Ostatnio koszty jego wydobycia w tym kraju znacznie wzrosły ze względu na głębokość zalegania surowca. Spadek wydobycia złota nastąpił także w Rosji. Duży wzrost wydobycia nastąpił w Stanach Zjednoczonych, Australii, Chinach, Kanadzie i Brazylii. W Polsce pokładów złota obecnie już nieomal nie ma. Na Dolnym Śląsku przetrwały jeszcze pojedyncze potoki, gdzie od czasu do czasu pojawiają się minimalne ilości złotego pyłu. O świetlanej historii rejonu przypominają już dziś tylko nazwy, takie jak Złotoryja czy Złoty Stok, i rozgrywane zawody w płukaniu (podrzuconego) złota. Największe zapasy złota wydobywano zawsze poza Europą - w Brazylii, RPA, na Syberii i Alasce, w Kalifornii i Australii. Złoto stanowi podstawę systemów monetarnych; używane jest do wyrobu monet. Ma zastosowanie w elektronice (do wyrobu złączy). Do "złocenia" innych metali, produkcji specjalnego szkła, jest składnikiem szlachetnych stopów, ma zastosowanie w medycynie i w stomatologii. Złoto wykorzystywane jest przede wszystkim w przemyśle jubilerskim. Złoto, zwykle w postaci stopów ze srebrem, miedzią i platyną (b. rzadko w stanie czystym), stosuje się m.in. w jubilerstwie, stomatologii, do wyrobu monet, aparatury specjalnej, w elektrotechnice; związki złota są używane w fotografii, dawniej także w lecznictwie; złoto koloidowe (tzw. purpura Kasjusza) służy do barwienia szkła i porcelany.

SREBRO Światowe zasoby srebra szacuje się na 200 tys. ton. Największe znajdują się w: Meksyku, Kanadzie, USA, Australii, Polsce i Japonii. Światowa produkcja srebra w ostatnich latach uległa ożywieniu, w 1997 roku wynosiła 16 tys. ton. Wzrosło znaczenie wydobycia tego surowca w Meksyku (16% produkcji świata), USA (13%), Australii (6,8%), Chile (6,7%), Polsce (6,4%) W przyrodzie srebro występuje rzadko w stanie wolnym (srebro rodzime), częściej w postaci minerałów (gł. argentytu, prustytu, pirargirytu, stefanitu, kerargirytu) lub jako domieszka rud innych metali (ołowiu, cynku, miedzi). Otrzymuje się je głównie jako produkt uboczny przy przeróbce rud cynkowo-ołowiowych; srebro surowe poddaje się rafinacji elektrolitycznej. Srebro metaliczne lub w stopach jest stosowane do wyrobu monet, biżuterii, przedmiotów użytkowych i artyst., aparatury chemicznej, instrumentów medycznych., ogniw, luster, złącz elektr. oraz do srebrzenia i jako katalizator.
PLATYNA Znany w Ameryce jeszcze w czasach prekolumbijskich. Do Europy został sprowadzony w 1750 roku przez Hiszpanów, którzy sądzili, że jest to tylko odmiana srebra. Światowe zasoby złóż platyny wynoszą około 25 tys. t. w 1996 roku wyprodukowano 281 ton platyny, głównie występują w RPA (68 % światowej produkcji), Rosji (ponad 23 %), Kanadzie. Jest stosowana m.in. do wyrobu elektrod, naczyń laboratoryjnych (np. tygle, parownice), oporowych termometrów niskotemperaturowych, termoelementów jako katalizator (w postaci siatki, gąbki lub czerni platynowej), do wytwarzania powłok ochronnych, szeroko stosowane są również stopy.



Edytor zaawansowany Zamknij
Podgląd:
Nazwa Kod Rezultat
Odstęp \ a następnie spacja
Nowa linia \\
Potęga x^{2}
Ułamek \frac{x}{y}
Pierwiastek \sqrt{x}
Pierwiastek n-tego stopnia \sqrt[n]{x}
Iloczyn wektorowy \times
Iloczyn skalarny \cdot
Układ 2 równań \left \{ {{y=2} \atop {x=2}} \right
Układ n równań (każde w nowej linii) \begin{cases} ax+b=0\\cx+d=0\\ex+f=0 \end{cases}
Indeks dolny x_{123}
Indeks górny x^{123}
Znaki specjalne \backslash \ \% \ \# \ \$ \ \& \ \^ \ \~
Kwantyfikator "istnieje" \exists
Kwantyfikator "dla każdego" \forall
Suma zbiorów \cup
Iloczyn zbiorów \cap
Mniejsze lub równe \leq
Większe lub równe \geq
Nierówność \neq
Około \approx
Najczęściej używane symbole:
Pi \pi
Nieskończoność \infty
Alfa \alpha
Beta \beta
Gamma \gamma
Wyrażenia zaawansowane:
Całka nieoznaczona \int{x}\, dx
Całka oznaczona \int\limits^a_b {x} \, dx
Limes \lim_{n \to \infty} a_n
Suma szeregu \sum_{n=1}^{\infty}\frac{1}{n}
Macierz \left[\begin{array}{ccc}1&2&3\\4&5&6\\7&8&9\end{array}\right]